Rîçik'e Dair Neden Önemli Bir Kitap? Bazı kitaplar satın alınır, okunur ve zamanla kitaplıktaki yerini alır. Bazıları ise bir dost eliyle gelir; kapağını açmadan önce bile insanda merak uyandırır. Rîçik'e Dair benim için işte böyle bir kitaptı.
Kitabı bana sevgili dostlarım Bilgi ve Ergün Güzel hediye etti. Yoğun çalışma temposu içinde yaşayan biri olarak, uzun soluklu kitaplara her zaman istediğim kadar vakit ayıramıyorum. Ancak dostlarımın bu kitabı özellikle bana ulaştırması, bende farklı bir duygu oluşturdu. Çok sevdikleri köyleri üzerine hazırlanmış böylesine kapsamlı bir çalışmayı benimle paylaşmak istemelerini, bana verdikleri değerin de bir göstergesi olarak gördüm. İnsan, gerçekten kıymet verdiği şeyleri, yine kıymet verdiği insanlarla paylaşmak ister. Belki de bu yüzden kitap, daha ilk sayfasını açmadan benim için ayrı bir anlam kazanmıştı.
Yoğunluğum nedeniyle kitabı bir solukta okuyamadım. Günler, hatta bazen haftalar arayla yeniden elime aldım. Zaman zaman öyle oldu ki, anlatılanları daha iyi kavrayabilmek için ilk sayfalara dönüp yeniden okumak ihtiyacı hissettim. Fakat bu durum kitabı benim gözümde eksiltmedi. Tam tersine, her dönüşte yeni ayrıntılar fark ettim; ilk okumada dikkatimi çekmeyen pek çok noktanın aslında ne kadar değerli olduğunu yeniden gördüm.
Uzun yıllardır tarih, kültür ve yerel hafıza üzerine yazılmış eserleri okurken edindiğim bir alışkanlığım vardır. Dikkatimi çeken yerleri mutlaka not alırım. Bu notlar, bir eseri eleştirmek için değil; kitabın ana f ikrini, güçlü yönlerini ve bende bıraktığı izleri daha sağlıklı değerlendirebilmek içindir. Kitabı bitirdikten sonra tuttuğum notları yeniden okur, böylece eserin genel çerçevesini zihnimde bir kez daha kurmaya çalışırım.
Elinizdeki yazı dizisi de işte bu okuma notlarından doğdu.
Amacım ne bir eseri yargılamak ne de eksiklerini ön plana çıkarmaktır. Tam tersine, büyük bir emek verilerek hazırlanan bu çalışmanın daha fazla okura ulaşmasına küçük de olsa katkı sunmak, hak ettiği ilgiyi yeniden hatırlatmak ve dikkatleri bu kıymetli esere çekmektir. Çünkü bana göre Rîçik'e Dair, yalnızca Rîçiklilerin değil; Dersim'in kültürel hafızasına ilgi duyan herkesin okuması gereken önemli bir başvuru eseridir.
Yerel tarih yazmanın ne kadar güç olduğunu bilenler, böyle bir emeğin kıymetini daha iyi takdir ederler. Çünkü böylesi eserler masa başında birkaç ay çalışılarak ortaya çıkmaz. Bunun için yıllarca insanlarla konuşmak, yaşlıların hafızalarında saklı kalan bilgileri sabırla dinlemek, farklı rivayetleri karşılaştırmak, köy köy dolaşmak ve bazen tek bir bilgi kırıntısının peşinden günlerce gitmek gerekir. Çoğu zaman ulaşılan bilgiler resmî arşivlerden değil, insanların hafızalarından süzülerek gelir. İşte bu nedenle yerel tarih çalışmaları, araştırmacının bilgisinden önce sabrını, vefasını ve yaşadığı coğrafyaya duyduğu bağlılığı yansıtır.
Elbette sözlü hafızaya dayanan her çalışmada olduğu gibi, bu kitapta da yeni belgeler ve araştırmalar ışığında yeniden değerlendirilebilecek bölümler bulunabilir. Ancak bu durum eserin değerini azaltmaz. Aksine, yaşayan her yerel tarih çalışması gibi onun da gelişmeye ve zenginleşmeye açık olduğunu gösterir. Çünkü tarih, tek seferde tamamlanan bir anlatı değil; her yeni belgeyle, her yeni araştırmayla derinleşen canlı bir disiplindir. Bana göre kitabın en büyük başarısı, Rîçik'in hafızasını gelecek kuşaklara emanet etmiş olmasıdır. Bundan yıllar sonra bu köy üzerine araştırma yapacak bir tarihçi, bir sosyolog, bir antropolog ya da bir dil araştırmacısı için Rîçik'e Dair önemli başvuru kaynaklarından biri olmaya devam edecektir. Çünkü büyük tarihin temeli, çoğu zaman küçük yerleşimlerin sessiz hikâyelerinde saklıdır.
Bir toplumun geçmişini yalnızca savaşlar, devletler ve hükümdarlar şekillendirmez. Küçük köylerin hikâyeleri de büyük tarihin sessiz ama vazgeçilmez sayfalarıdır. O sayfalar yazılmadığında eksik kalan yalnızca bir köyün geçmişi değil, hepimizin ortak hafızasıdır.
Bu nedenle Rîçik'e Dair, yalnızca bir kitabın adı değil; bir köyün hafızasına, kültürüne ve geçmişine gösterilmiş vefanın kaleme dökülmüş hâlidir.
Bir sonraki yazıda ise Rîçik'e Dair'in tarih bölümlerini, tarih metodolojisinin temel ilkeleri çerçevesinde; sözlü anlatılar, kronoloji ve tarihsel verilerin kullanımı açısından birlikte değerlendirmeye çalışacağız.
Editör Notu: Sitemizde yayınlanan yazılarda dile getirilen görüşler ve değerlendirmeler yazarların kişisel görüşlerini yansıtır. Avrupa Dersim Riçikliler Derneği’nin kurumsal görüşünü temsil etmez.