Çok az insan alıştığı, sevdiği ve yaşamaktan haz aldığı bir yerden keyfi bir şekilde ayrılmak isteyebilir. Koşullar gereği bir yerden bir yere göç eder genelde insanlar. Sırf insana has bir şey de değil üstelik bu durum, hayvanlar için de geçerli. Yiyecek ve içecek bulmak için, türlerini devam ettirmek için, mevsim koşulları karşısında oradan oraya göçerler genelde hayvanlar da. Bitkiler bir tek yerinde sökülmedikçe kök saldıkları yerde ömürlerini tamamlarlar.
Göç, insanın ve hayvanın doğasında var olan doğal bir eylemdir diyebiliriz kolaylıkla. Göçleri zorunlu kılan temel nedenlerin altında koşullar yatar genelde. Keyfi göçler de vardır ama koşullar karşısında oluşan göçlerin yanında çok az kalırlar.
Oradan oraya geçici veya kalıcı göçler hep olmuştur hayatımızda. Hep bir arayış içindedir insanoğlu doğası gereği; daha güvende olmak ya da daha kolay ve haz duyabileceği bir yaşam sürdürebilmek uğruna. Tercih ve irade dâhilinde olan göçler kabul edilebilir göçlerdir. Onun dışında kalan, hele ki dayatma ile olan zorunlu göçler ise yaralar insanı. Kime sorsanız; babam şuradan, dedem şuradan, nenem şuradan gelmiştir diye başlar hikâyesini anlatmaya.
Bilmem kaç kuşaktır biz buralıyız ve hep burada yaşadık diyen insan sayısı çok azdır günümüzde. Arayış içinde geçer genelde insanın ömrü. Aradıkları şeyleri saymakla bitiremeyiz şimdi insanların. Genelde beslenme, barınma ve güvende olma gibi fizyolojik ihtiyaçlardan kaynaklı arayışlarla başlar ilk arayışlar. Diğer temel ihtiyaçlardan kaynaklı ve soyut arayışlar daha sonra gelir.
Sağlık, eğitim, huzur, mutluluk gibi… Arayışlar ve göç, birbirine yakın iki kavram olarak girmiş böylece hayatımıza ilk günden bugüne dek. Rîçik ölçeğinde göçü ele alacak olursak birçok hikâye kendiliğinden çıkar ortaya. Coğrafyanın kendine has zorlukları sebebiyle göç olgusu hep var olmuştur her Rîçikli’nin hayatında. Rîçik’te doğup ömrünü o topraklarda tamamlayan kuşaktan kimse kalmadı artık günümüzde diyebiliriz.
Dört mevsim Rîçik’te yaşayan en yaşlı kuşaktan birine rastlamak artık çok zor. Gizli bir el, köyleri insansızlaştırmak ve üretimden uzak tutmak için var gücüyle çalışıyor sürekli sanki. Üretim olmayınca, koşullar da zorlaşınca göç gelip kapıya dayanıyor işte o zaman. Hizmet alma noktasında ortaya çıkan zafiyetleri de ekleyince işin içine varın siz düşünün gerisini. Bir yerde mevsimden mevsime yaşayan insanların sayısı sürekli değişkenlik gösteriyorsa orada yaşamın zorluklarından kolaylıkla söz edebiliriz. Yazın Rîçik’te yaşayanların sayısı 250-300 kişi iken, kışın bu sayı 40-50 kişiye kadar düşebiliyor. Evlerin beşte dördü bomboş ve Rîçik hayalet bir köye dönüşüyor kışları. Yalnızlıkla imtihanı orada başlıyor işte Rîçik’in. Issız ve sessiz her şey…
Dili olsa çığlık atacak belki de o çeşmeler, o ağaçlar, o kediler, o köpekler, o kuşlar… Terk edilmişliğin ortasında kalmanın hüznü var her canlının ve her objenin üstünde sanki. Işsızlığın ve sessizliğin ortasında kalmanın dayanılmaz hafifliği gelir çöker yüreğine insanın. Yaşanmışlıklar, izler, anılar düştükçe aklına insanın, iki damla yaş gelir kendiliğinden gözlerinin çukurundan. Gelip ayaklarına dolanan aç bir kedi hepten büyütür içindeki hüznü. Öfke ve hüzün karışır birbirine o an. Neden bu ıssızlık, der durursun kendi kendine. İki hafta kadar önce Rîçik’i terk edip geldim herkes gibi ben de. Aklım orada kaldı.
Diktiğim fidanlar, budadığım ağaçlar, kuruyan çeşme, kediler, kuşlar var hep aklımın bir köşesinde. Kışı orada geçiren insanlar, o boş evler, kimsenin geçmediği o yollar var bir de… Şimdiden yaban ayıları basmış boş evlerin bahçelerini. Hayli arı kovanlarını parçaladıkları haberlerini almaya başladım. Yaban domuzu ve ayı korkusu sarmış durumda tüm köyü. İnsan kalmayınca köyde, vahşi hayata alan açılıyor doğal olarak. Geri dönüşler Nisan ayında başladığına göre, yaklaşık dört-beş ay kadar Rîçik, kurda kuşa emanet. Zor bir imtihan… Rîçik’i sevmek kolay, Rîçik’te yaşamak zor! Dört mevsim Rîçik’te yaşayanlar bilir en iyi bunu. Kışın zorluklarını ve o dayanılmaz yalnızlığı bir arada yaşayanlara uzaktan ne desek boş! Büyük bir saygı duymak olmalıdır onlara, ilk yapmamız gereken şey.
Köyün koruyucu melekleridir bence dört mevsim orada yaşayanlar ve oranın kahrını çekenler. Başıboş kedi ve köpekleri doyuran onlardır. Boş evlere göz kulak olanlar onlardır. Hastaya, engelliye, yaşlıya, cenazeye koşanlar onlardır hep. Bu yüzden baş tacı etmeliyiz dört mevsim köyde yaşayanları. Destek olunacaksa bu insanlara destek olunmalı ilk önce. Köy onlara emanet çünkü… Issızlık hiç mi hiç yakışmıyor Rîçik’e! Bir zamanlar insan dolu o koca köyü ıpıssız düşünmek koyuyor insana. Dünyanın dört bir yanına dağılan yüzlerce insanın gözlerini açtığı ve büyüdüğü bu topraklar, bu kadar sahipsiz olmayı hiç mi hiç hak etmiyor işin doğrusu. Yalnızlığın ve sessizliğin ortasında, kendi kaderine terk edilmiş görüntüsü hüzünden başka bir şey vermiyor insana. Doğanın sesi yetmiyor tek başına, insan sesi olmayınca.
Doğanın dengesi ile oynamadığı sürece, insanoğlu olmalı hayatın içinde yoksa zor geçer hayat, Rîçik’te olduğu gibi. 21.11.2026 - Kartal