Çin‘in Shenzhen şehrinde 19.11.2026'da yapılan APEC konferansı esnasında üçlü devlet adamlarının (Xi, Putin ve Trump) yaptığı üçlü zirve acaba YALTA gibi dünya yeniden mi paylaşılacak? kuşkusuyla günlerdir çeşitli çevrelerce bu zirveye bir anlam biçiyorlardı. Özellikle ÇİN, RUSYA ve ABD'nin dışındaki gelişmiş emperyalist ülkelerin bu toplantıda olmaması kuşku ve tedirginlik yaratmayı daha da körüklüyordu.Sonuçta Xi, Putin ve Trump‘ın baş başa ve ayrı ayrı neleri görüştükleri bilinmiyor, sadece tahminler yürütme durumundayız. Teke tek görüşmelerin dışında yapılan üçlü görüşme sonucunda yapılan ortak açıklamada hiçbir konuda somut bir kararın çıkmadığı, her ülkenin kendi menfaatlerini üstü kapalı ortak açıklamaya yansıttığı görüldü. Kısaca, yapılan ortak basın açıklaması sadece tavsiye niteliğini geçmiyor. Kısacası bu zirve olmasaydı bile bu ülkelerin tavrını zaten biliyorduk.  Yapılan ortak yazılı açıklamada sadece dört konuya değinmiş olmaları da zirvenin elle tutulur bir sonuç getirmediği görülüyor. Ortak açıklamada üzerinde mutabık oldukları, tavsiye niteliğindeki açıklamalarından kısaca bu konuları görüyoruz.
1 Birleşmiş Milletler daimi üyesi olarak biz üç devlet, Birleşmiş Milletler antlaşmasının reforme edilmesini istiyoruz. Reform vasıtasıyla uluslararası barışın daha etkili kılınmasını hedeflemekteyiz.
2 Biz üç ülke olarak petrol üretiminin tüm ulusların menfaati için daha fazla üretilmesini, diğer ulusların refahı için daha uygun şartlarda ulaşımının sağlanması için çaba harcamalıyız.
3 Uluslararası insan hakları mahkemesi ve diğer uluslararası mahkemelerin „devlet büyüklerinin dokunulmazlıklarını göz önüne almalarını ve istismar edilmemesini“ istiyoruz.
4 Biz üç devlet olarak bir atom savaşında kimsenin kazançlı çıkmayacağını bilerek, bu silahların azaltılmasından ve geliştirilmemesinden hemfikiriz.
Bu talepleri daha detaylı yorumladığımız zaman her üç liderin bu tavsiyeleriyle sadece ülkelerinin ve kişisel çıkarlarına uygun vurgu yaptığını iddia etmek için fazla zorlanmayız.
Mesela: Putin Ukrayna savaşından dolayı uluslararası mahkemelerce aranıyor. Onun için „devlet başkanlarının dokunulmazlık hakları zedelenmesin“ cümlesinden bence bu kastediliyor.
İran'la yapılan savaştan dolayı çıkmaza girdiği için „petrol üretiminin arttırılması ve ulusların menfaatine uygun erişim ve dağıtılması“ Trump’ı ilgilendiriyor ve üzerinde en çok durduğu bir konu. Trump İran savaşından dolayı düştüğü çıkmazı böyle bir formülasyonla örtmek istiyor. ABD kendi eliyle yarattığı petrol krizini ucuz atlatmak için daha geçen günlerde Rusya'dan 300 bin ton dizel ithal ettiğini biliyoruz. Halbuki ABD, uzun yıllardan beri Rusya'dan petrol, doğalgaz vb. ithal eden Avrupa ülkelerini ağır cezalarla tehdit ediyordu. Tam üretime başlayacağı bir dönemde Rusya'dan Almanya'ya Kuzey Denizi'nin altına döşenen petrol ve doğalgaz boru hatları ABD'nin baskısıyla kapatıldı. Bu hatlar halen kapalı. Yani „petrol üretimini diğer ülkelerin menfaatine yönelik çoğaltalım ve daha rahat ulaşımını sağlayalım“ söylemi tamamıyla palavra ve göz boyamadan ibaret.
Ayrıca basına yansıdığı kadarıyla ÇİN lideri Xi toplantı öncesi verdiği bir demeçte „Tüm atom silahları yasaklanmalı“ demişti. Çünkü ÇİN‘in elindeki toplam atom silahı sadece 620 civarında iken, Rusya 5.400 Amerika ise 5.050 (bunlar 2026 başındaki rakamlar) atom silahına sahipler. Bu dengesiz duruma karşı atom silahlarındaki dengesizliğe karşı ÇİN’in bu duruşu da çok anlaşılır bir durum.
Birleşmiş Milletlerin bugünkü varlığıyla uluslararası hiçbir kriz çözebilecek durumda değil. BM Güvenlik Konseyinde herhangi bir daimi üyenin (ÇİN, ABD, Rusya, Fransa ve İngiltere) tek başına vetosuyla hiçbir kararın yürütülmesi mevcut antlaşmaya göre imkansız. Tabii ki bu durum diğer tüm ulusların aleyhine bir durum. Düzeltilmesinden tabii ki yarar var. Ama üç devlet başkanının ortak REFORM TEKLİFİ içinde en ufak bir detay yok. Yani bu madde de havada kalan boş bir laftan ibaret.
İşin özü şöyle: yukarıda özetlediğim bu üçlü zirvede dünyanın diğer ülkelerine, halkların menfaatine ben faydalı bir karar göremedim. Kısacası tavsiye niteliğinin dışında bir anlam teşkil etmiyor. Tabii ki yorumda herkes serbest.
Bu ara çeşitli yerlerde ve farklı gruplarla yeni yeni saflaşmalar, konferanslar yapılıyor. İnsan bir an düşünmek zorunda kalıyor. Bu kamplaşmalar, yeni oluşumlar ne için kime karşı: Kısaca bunlara da değinmek istiyorum. Üçlü zirveye paralel olarak aynı tarihte başka iki toplantı (konferans) daha yapıldı bunlardan biri APEC konferansı idi (Trump oraya da uğradı). Aynı tarihlerde Berlin'de de „Gönüllüler koalisyonu“ („Koalition der Willigen“) adında başka bir konferans yapıldı. Önemli olduğu için bu konferanstan da biraz bahsetmek istiyorum.   Bu ismi bu konferansa katılanlar böyle adlandırıyor.
Ev sahipliğini yapan Almanya, Fransa ve İngiltere'nin dışında toplantıya, Ukrayna başkanı Zelenski ve 40'a yakın ülkeden devlet başkanı ve temsilci katıldı. Konferansın amacı, önümüzdeki dönemde Ukrayna'ya yapılacak yardım gönüllülerini tespit etmeyi amaçlıyordu. Aynı zamanda Amerika'nın her türlü engeline karşılık Ukrayna'yı savaş içinde de bile desteklemeyi amaçlıyordu.
Konferansta alınan kararlar gereği, gelecek yıl 70 milyar Euro doğrudan maddi yardım. Silah ve mühimmat yardımı için yaklaşık 45 milyar Euro (İngiltere'den) ve çeşitli yardım ve hibelerle birlikte toplamda 312 milyarlık bir yardım paketi kararı alındı.
Önemli olan mesele, ABD'nin bu toplantıda üst düzeyde katılmaması. Yine Trump Ukrayna devlet başkanına „Rusya'ya istenen toprakları verin savaş bitsin“ tavsiyesinde bulunuyor. Ukrayna konusunda ABD ve Avrupa Birliği tamamıyla ayrı düşünmektedirler. İleride bu ayrı düşmenin sonucu nasıl olur kestirmek zor. ABD Avrupalıları NATO bütçesine gerekli katkıyı sağlamadıkları için Ukrayna'yı Avrupa Birliği seviyesinde desteklememektedir. Kısacası Ukrayna'nın savunulması başta Almanya olmak üzere şimdilik Avrupa Birliği'nin sırtına binmiş durumdadır. ABD'nin askeri yardımları ya istenen seviyede ya da istenen sürede olmuyor, ya da engellere takılıyor.
İşte ABD'nin başını çekmediği üst düzeyde katılmamasının altında yatan gerçek bu. Kısacası Gönüllüler koalisyonu doğrudan söylenmese de, şimdilik TRUMP ve ABD'ye alternatif olarak ortaya çıkmış durumda. ABD ve Avrupa Birliği arasında esen soğuk rüzgarın gelecekte nasıl bir rota çizeceğini göreceğiz. Ben ABD ve Avrupa Birliği arasındaki rekabetin devam edeceği kanısındayım.
20.11.2026 Nihat Bakış