Rîçik Ekoloji Komisyonu Çalışma Raporu Her Rîçikli ve Rîçik’e gönül vermiş her insan, mevzubahis Rîçik olunca fedakârlıktan kaçınmaz hiçbir zaman. Görev sayar kendine Rîçik için çalışmayı ve Rîçik için fedakârlıkta bulunmayı. Ağustos 2023’ten bu yana köyümüz ile ilgili hayli kafa yorduk bugüne dek hiç olmadığı kadar.

Söylenebilecek sözlerin belki de tamamı söylendi. Yapılabilecek pratikler ise kısmen yapıldı, kısmen duruyor hâlâ. Rîçik’in sorunları ve ihtiyaçları biraz hafiflemiş olsa da bu çalışmalarla birlikte, yine de yapılacak daha çok iş var önümüzde.

Başlarken doğru tespitlerle yola koyulmaya çalıştık. Zaten köyümüzü çok iyi bildiğimiz için sorunların ve ihtiyaçların ne olduğunu çok iyi biliyorduk aslında. Dolayısıyla sorun ve ihtiyaçların tespiti konusunda çok fazla bir gayret içine girmeye hiç gerek kalmadı.

Yine de yerinde ve tespitlerin doğru yapılması çok önemliydi işin doğası gereği. İlk önce sekiz kişiden oluşan bir Üst Kurul oluşturduk. Daha sonra dört ayrı komisyonun kurulmasına karar verdik: Tarih ve Kültür Komisyonu, Tarım Komisyonu, Enerji Komisyonu ve Ekoloji Komisyonu… Öncesinde kurulmuş olan Kadın Komisyonu’nu da katarsak, beş ayrı komisyonla çalışmalar yürüttük.

Sosyal medya başta olmak üzere çeşitli platformlarda çalışmalarımızla ilgili bilgiler paylaştık. Kimi zaman iyi yankı buldu, kimi zaman ise sönük geçti duyurularımıza olan ilgi. Ne olursa olsun sonuç alıncaya kadar çalışmalarımızı yürütmeye kararlıydık.

Bir diğer kararlılığımız ise; Geçitveren (Rîçik) ve Çevre Köyleri Kültür ve Dayanışma Derneği, Avrupa Dersim Rîçikliler Derneği e.V. ile Geçitveren (Rîçik) Köy Muhtarlığı öncülüğünde Üst Kurul, Komisyonlar ve S.S. Rîçik Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’nin uyum içinde ve ortak kararlara imza atarak varlıklarını sürdürmeleri oldu. Bu kararlılığımız sekteye uğratmadan bugüne kadar getirdik. Bundan sonra da devam ettireceğimize olan inancım tam.

Çalışmalarımızda öncü rol oynayan, destek veren kim varsa herkese sonsuz teşekkür borçluyuz. Bu yazıda her iki derneğin, muhtarlığın, komisyonların ve kooperatifin gerçekleştirdikleri icraatlara değinerek detaya boğmak istemem kimseyi. Üyesi olmaktan onur duyduğum Ekoloji Komisyonu’nun, bugüne dek yaptığı çalışmaları ve ileride hayata geçirmek istedikleri projeleri yazarak detaylıca bilgi paylaşımında bulunmak istiyorum sadece.

Ekoloji Komisyonu’nu Ekim 2023’te kurduk. İlk toplantımızı 22 Ekim 2023’te görüntülü ortamda gerçekleştirdik. Komisyonumuzun başkanlığını kurulduğu günden beri İrfan Yaraşır yürütmektedir.

Başta 11 kişi ile çalışmalara başladık. Sonra 10’a, daha sonra ise 7’ye kadar düştü sayımız. Bu yazı yazıldığı sıralarda komisyonumuzun üye sayısı bir kişinin daha katılımıyla 8 oldu.

Bu isimler: İrfan Yaraşır, Nihat Bakış, Metin Çapar, Dilek Bakış, Gülgün Ercan, Handan Oruç, Necmettin Bakış ve İbrahim Beyik’ten oluşmaktadır. Üyelerimizin tamamı gönüllü olarak katıldılar komisyona ve gönüllü olarak destek veriyorlar çalışmalara. Dilerseniz ilkin ekolojinin ne olduğunu kısaca bir hatırlayalım; dünyadaki tüm canlıların birbirleri ile ve çevreleri ile olan ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır ekoloji.

Amacı, canlıların uygun ortam ve koşullar içerisinde yaşayabilmelerini sağlamaktır. Ekoloji bilimi, akarsulardan yeraltı sularına, kıtalardan okyanuslara kadar tüm çevre koşullarını ve canlıları inceler. Kısacası canlı yaşamın olduğu her yer, ekolojinin alanına girer.

Komisyonumuzu, ekolojik bilincin oluşması için elimizden geldiğince bir farkındalık yaratmak, doğamızı korumak ve değer katarak geleceğe hazırlamak için gönüllülük esasına göre kurduk. Başlarda, Tarım Komisyonuyla birlikte yol alması yönünde bir görüş atsak da ortaya, Tarım

Komisyonu başkanı Veteriner Hekim Orhan Budak’ın ekolojinin önemine binaen yaptığı etkileyici ve ikna edici konuşmalarından sonra tek başına bir komisyon olarak yoluna devam etmesi gerektiği yönünde karar almamıza yetti. Elimizden geldiğince fiilen çalışarak ya da araştırmalar yaparak, kamu kurumları ve özel teşebbüslerden de destek alarak köyümüzün yararına çalışmalar yürütmektir tüm çabamız. Ekolojik bilincin oluşması, doğanın korunması ve geleceğe hazırlanması hiç de kolay bir iş değil takdir edersiniz ki.

Dolayısıyla üstlendiğimiz görev de bu anlamda hiç de kolay bir görev değil. Var olan doğal varlıklarımızın korunması gerekiyor ilk önce. Sular, ormanlar, kuşlar, börtü böcek vs. hepsi birden doğal varlıklarımızdır ve hepsi de ekosistemin birer parçaları sayılırlar.

İnsanların sürekli yaşadıkları ve diğer canlılarla karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları, dağlar, ovalar, çayırlar, ormanlar, göller, denizler ve ırmakların bulunduğu çevreye doğal çevre diyoruz. Doğa, kendini yenileyen ve temizleyen bir güzelliğe sahipken, çevre kirliliği doğamızın güzelliklerini yok ediyor sürekli. Köyümüzde ve yakın çevresinde herhangi bir sanayi tesisi olmadığı için şanslı sayılırız.

Ancak çevre kirliliği adına hiçbir risk taşımadığı anlamına da gelmez. Köyümüzde kanalizasyon sisteminin olmaması başlı başına bir çevre sorunudur. Haftada bir evsel atıklar toplandığı halde, yol kenarları ve dere yatakları çöp ve atıklarla dolu.

Yol kenarlarında çokça rastlanan cam atıklar mercek etkisi yaratarak yangınlara sebebiyet verme riski var ortada ne yazık ki. Tüm bunlar çevre kirliliği ve sorunu oluşturabilecek faktörler olarak duruyor önümüzde. Çevre kirliliği, doğal çevrenin doğal olmayan yollarla ve insan eliyle bozulmasıdır.

Çevre kirliliğini önlemenin en iyi yollarından biri de geri dönüşümdür. Geri dönüşüm, kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin çeşitli geri dönüşüm yöntemleri ile ham madde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılmasıdır. Her zaman, her yerde ve herkesi geri dönüşüme özendirmemiz lazım bu yüzden.

Küresel ısınma ve hidroelektrik santralleri yüzünden bölgemizin genel iklim karakteri ne yazık ki değişim içine girmiştir. Kar yağışı azalmış ve yağış rejimi tamamıyla değişmiş durumda. Yağışların azalması neticesinde köyümüzde kuraklık sorunu her geçen sene artarak devam etmektedir.

İçme suyu başta olmak üzere doğal akarı olan birçok su kaynağı her yaz kurumaktadır. Her sene haziran ayının sonlarına doğru tüm dereler ve cılız da olsa akan pınarlar da öyle. Gerek yaban hayatı ve gerekse evcil hayvanlar durumdan oldukça etkilenmektedir.

Var olan su kaynaklarını koruma altına almazsak, su tüketimi bilincini arttırmazsak yakın bir gelecekte su fakiri bir köy olmamız hiç de uzak bir ihtimal gibi durmuyor artık. Tarıma olan ilgi her geçen sene azaldığı için ekosistem değişim içine girmiştir. Tarlalar ekilmediğinden birçok kuş türü bölgemizi terk etmiş durumda.

Tüm bu emareler tehlikenin kapıda olduğunu gösteriyor bize. Bu tespitlerden sonra Ekoloji Komisyonu olarak neler yaptık bugüne dek, hep beraber bir göz atalım çalışmalarımıza isterseniz:

  1. Yabani ve evcil hayvanlar rahat su içebilsinler diye, komisyon başkanımız İrfan Yaraşır ve Mustafa Yaraşır’ın kişisel çabalarıyla yabanda gördükleri su kaynağına yakın kayayı oyup suya erişim imkânı sağladılar. Arazide benzer çalışmaları çoğaltmayı hedefliyoruz.
  1. 2023 Sonbaharında korunaklı mezarlıkların kenarlarına köylülerimizle beraber badem ve palamut ektik. Bademlerin çoğu, palamutların ise azı kendiliğinden yeşerdi. Bu yöntemi daha da çoğaltmayı hedefliyoruz. Yaz aylarında su da verebilirsek, bu şekilde ağaçlandırma projesini daha da büyütebiliriz.
  1. Kıraç değil, yeşil yakışır Rîçik’e! dedik ve hemen bir kampanya başlattık. Köyümüzün çıplak tepesinde, yaklaşık 6 dönümlük alanı ağaçlandırdık ve etrafını tel örgü ile korunaklı hale getirdik. Damlama sistemi ile fidanlara su vermeye başladık. Tüm bu çalışmalar için tamamı bağışlarla elde ettiğimiz 110.350 TL. harcandı. Emeği geçen ve destek veren herkese teşekkür ederiz. Rîçik Doğa, Barış ve Kültür Etkinliği kapsamında 1 Eylül 2024’te fidanlığımızın açılışını gerçekleştirdik. Açılıştan önce fidanlık alanı içindeki kaba otları temizledik. Mayıs 2025’te damlama sistemini elden geçirdik ve fidanların diplerini temizledik.
  1. Ağustos 2024’te Köyümüzü bir uçtan bir uca tüm yol kenarlarını ve dere yataklarını köylülerimizle beraber temizledik. Yaklaşık 8 konteyner dolusu evsel atığı geri dönüşüme kazandırdık. Temmuz 2025’te de aynı çalışmayı köylülerimizle beraber tekrarladık. Çalışmaya katılan tüm doğaseverlere teşekkür ederiz. Köyümüzün hep temiz kalması için çaba sarf etmeye devam edeceğiz.
  1. 30-31 Ağustos – 01 Eylül 2024’te gerçekleştirdiğimiz Rîçik Doğa, Barış ve Kültür Etkinliği’nde Komisyonumuzun faaliyetlerini ve hedeflerini anlatan bir sunum gerçekleştirdik. Komisyon başkanı İrfan Yaraşır’ın anlatımıyla gerçekleşen sunumda komisyonun yaptığı tüm çalışmalar ve ileride yapmak istedikleri çalışmalar tüm detayları ile anlatıldı. Özellikle; “Bir ağacın en güzel meyvesi sağladığı oksijendir!” mottosu akılda kalacak şekilde vurgulandı.
  1. Mêrgê Şilur tabir edilen çayırlık alanda yüzeye yakın sızıp giden su kaynakları İrfan Yaraşır ve Mehmet Demirci’nin kişisel çabalarıyla oluşturulan küçük göletlerde toplanarak hayvanlar için suya erişim imkânı sağlandı.
  1. Uzun zamandır üzerinde durduğumuz, köyün içme suyu şebekesinden bağımsız Kanîya Ferşikan tabir edilen çeşmenin boşa akıp giden suyunu mezarlıkların olduğu köyün tepesindeki depoya aktarma projemizi hayata geçirdik. Bu proje, köyün kıraç tepesinin ve mezarlık alanların ağaçlandırılması ve su verilmesi adına en önemli proje idi bizim için. Komisyon üyesi Nihat Bakış ve Avrupa Dersim Rîçikliler Derneği başkanı Zeynel Selami’nin özel çabaları ve destekleri sayesinde sağlanan finansman ve İrfan Yaraşır’ın inanılmaz çabaları ile ve köylülerimizin büyük emekleri sayesinde hayata geçirildi. Hem köyün içme suyuna hiç dokunmadan hem de köyün içme suyunu depoya pompalayan enerjiye hiç dokunmadan, kendi dinamiklerimizle kotardık bu işi. Bu proje sayesinde 5 tonluk plastik depoda toplanan su, güneş panellerinden elde edilen enerji ile mezarlık bölgesindeki 5 tonluk depoya aktarıldıktan sonra, gerek fidanlığa ve gerekse mezarlıklarda dikilen fidanlara artık çok kolay su verilebilecek. Gündüzleri köyün içme suyunun tepeye pompalanması için de faydalanılabilecek üstelik. Bu projeyi daha iyi anlamak için adım adım gidelim isterseniz:
    1. Söz konusu kaynağın olduğu yere ilk önce iş makinesi ile yol yapıldı.
    2. 5 tonluk plastik depo için çukur açıldı.

C) Çukurun etrafına briket ile duvar örüldü. D) Güneş panellerinin montaji için 100 m²’lik düz bir alan oluşturuldu. E) Her biri 630 watt’lık 14 adet 246.5X113.5 cm. ebatlarında güneş panelleri monte edildi.

F) Depo ve güneş panellerinin etrafına tel örgü çekildi. G) Tahliye suyunun önüne hayvanlar rahat su içebilsin diye betondan bir de yalak yapılacak daha sonra. Kısıtlı bütçemizden dolayı kurduğumuz güneş panelleri sadece gündüzleri enerji sağlayabiliyor.

Mevcut içme suyunu yukarı pompalayan enerji sistemi devre dışı kaldığında 4 kw’lık bir güç ile gündüzleri köyün içme suyunu da pompalayabilecek şekilde kurulumu yapıldı. Benzer şekilde paneller devre dışı kaldığında ise mevcut elektrik sistemi bu kez devreye girerek panellerin gördüğü işi görüyor. Sistem bu şekilde çalışıyor şimdilik.

Tüm bu çalışmaların neticesinde, suyun köyün tepesindeki depoya pompalama işi başarıyla test edildi ve sonuç alındı. Bu projede iş makinesi, nakliye, işçilik, malzeme, duvar, güneş panelleri vs. dahil toplam; 4.000 € harcandı. Finansmanın tamamı Avrupa Dersim Rîçikliler Derneği aracılığıyla sağlandı.

Emek harcayan, destek olan herkese bir kez daha sonsuz teşekkürler. Böylece köyümüzün kıraç yüzüne su kaygısı olmadan daha kolay bir şekilde fidan dikmemiz için bir imkân var önümüzde artık. Bu güzel projeyi hayata geçirdiğimiz için köyümüz adına çok mutluyum doğrusu.

Buraya kadar anlattıklarım komisyon olarak şimdiye dek gerçekleştirdiğimiz faaliyetler. Bir de yapmak istediklerimiz var. Onları da şöyle sıralayabilirim:

  1. Köyümüzün kuzeyinde ve kuzeybatısında yer alan genişçe çıplak araziyi her sene parça parça da olsa ağaçlandırmak istiyoruz. Bu vesile ile tüm Rîçik gönüllüleri ve doğa dostlarına bir çağrımız olsun; gelin destek verin ve köyümüzün çevresindeki bu sevimsiz ve kıraç araziyi hep beraber ve elbirliği ile ağaçlandıralım!..
  1. “Senin de Rîçik’te bir dikili ağacın olsun!” mottosuyla bir kampanya başlatmak istiyoruz. Mevcut fidanlıkta kuruyan fidanların yerine en az 1,5–2 m. boyunda daha yetişkin fidanlar dikerek fidanlığımızı canlandırmak istiyoruz. Kampanyaya katılmak isteyen kimin adına ağaç dikecekse onun adına düzenlenmiş bir künye ya da küçük bir tabela ile beraber ağacını dikebilecek. Bu kampanyanın formatı ve bedeli konusunda bilgilendirme yapılacak.
  2. Arazide tespit ettiğimiz yaklaşık 6–7 noktaya, yıllara yayarak çeşme yaptırmayı planlıyoruz. Bu konuda istekli görünen kişi, aile ya da kurumlarla görüşüp içilebilir temiz su kaynaklarını yaşama kazandırmak istiyoruz.
  3. Yazları kuruyan derelerin belli yerlerinde kamu desteği ile setler yapıp, göletler oluşturarak yaban hayatı ve evcil hayvanlar için su toplamak istiyoruz.
  4. Her sene daha çok ağaç dikmek istiyoruz. Sonbaharda badem ve palamut ekerek, ilkbaharda fidan dikerek bu işi sürdürme niyetindeyiz. Yabanda gördüğümüz her ağacın budanması için çalışmalar başlatacağız. Aşılanabilir ağaçları aşılayıp verimli hale getirmek istiyoruz. Sonuç olarak, Komisyonumuz yerel, ulusal ve uluslararası ekolojik faaliyetler yürüten gerçek ve tüzel kişilerle işbirliği yapmaya açık bir yapıya sahiptir. Bu vesile ile tüm kurum ve özel teşebbüslerle birlikte sorumluluk almaya her zaman hazırdır. Günün sonunda temiz ve yeşil bir dünya, temiz ve yeşil bir Rîçik görmek istiyoruz. Doğamızı korumak, değer katmak ve geleceğe hazırlamak için elimizden gelen tüm gayreti göstermeye çalışacağız. Çevre bilincinin oluşması için mücadele edeceğiz. Daha çok ağaç dikeceğiz. Daha çok kedi ve köpeğin karnını doyuracağız. Tabiatla kardeş olmaya devam edeceğiz. Su tüketimi bilincinin artması için daha çok çabalayacağız. Kaçak avcılara, endemik bitkileri kökünden söküp götürenlere göz açtırmayacağız. Atıkların rast gele atılmasına asla izin vermeyeceğiz! Yerelden evrensele ekolojik bilincin artması için hep bir çaba içinde olmaya devam edeceğiz. Gelecek kuşaklara sözümüz olsun!.. Saygılarımızla… Rîçik Ekoloji Komisyonu adına; İbrahim Beyik 17 Ağustos 2025